Schakelen tussen bachelor en master in het hoger onderwijs. Eindrapport.

In 2016 waren er zorgen over het aanbod van schakelprogramma’s en over de daling van het aantal schakelstudenten. Het onderzoek van ResearchNed concentreerde zich op de volgende vragen: (1) Hoe heeft het aanbod van schakelprogramma’s zich in de laatste 5 jaar ontwikkeld? (2) Wat is de ontwikkeling in achtergrond van schakelstudenten in de laatste 5 jaar? (3) Wat is de motivatie van schakelstudenten? (4) Wat is de status van een schakelstudent? (5) Wat zijn best practices in schakelprogramma’s? En (6) Wat zijn de verwachte toekomstige trends? Er is cijfermatig inzicht verzameld ten aanzien van aantallen programma’s en schakelstudenten, alsook verdiepende informatie over motieven en overwegingen van de kant van de programma’s en bij (potentiële) schakelstudenten.

Belangrijkste resultaten

Schakeltrajecten: aantal en trends

Op basis van verschillende bronnen is een schatting gemaakt van het aantal schakeltrajecten. De resultaten uit dit onderzoek zijn grotendeels in lijn met de bevindingen van de onderwijsinspectie (in het wo ongeveer 400 trajecten; in het hbo ruim 160). Hoe dit aanbod zich zal gaan ontwikkelen, is niet eenvoudig vast te stellen. Het schakelaanbod zal zich ook aanpassen aan het aanbod van masteropleidingen. Dit hangt ook sterk samen met strategische keuzes die instellingen in de toekomst maken. Voor zover men kan vooruitblikken op de toekomst, verwachten contactpersonen van schakelprogramma’s dat het aantal trajecten opnieuw stabiel zal blijven.

De meeste schakeltrajecten worden ontwikkeld in het wo, waarbij de masteropleiding de verantwoordelijkheid heeft voor de inhoud ervan en de wo-bacheloropleiding (waar immers de meeste
vakken gevolgd worden) doorgaans voor de examinering.

Op basis van de enquête onder schakelstudenten, analyses van het 1cHO en de Studentenmonitor Hoger Onderwijs is nagegaan in hoeverre schakelstudenten verschillen van reguliere bachelors. Schakelstudenten onderscheiden zich, vergeleken met de gemiddelde bachelorstudent, door een grotere inhoudelijke belangstelling voor het vakgebied, duidelijkere ambitie om zich te ontwikkelen, betere prestaties in het voortgezet onderwijs, meer motivatie en een betere inzet in het hoger onderwijs. Ze zijn meer dan de gemiddelde bachelorstudent te typeren als een ‘gedreven’ student. Onder schakelstudenten vanuit het wo bevinden zich verhoudingsgewijs veel vrouwen. Er is een lichte ondervertegenwoordiging van studenten met een migratieachtergrond in de groep schakelstudenten. Schakelstudenten met een hbo-achtergrond hebben iets vaker dan reguliere hbo-bachelorstudenten ouders die hebben gestudeerd in het hoger onderwijs. Contractstudenten zijn in vergelijking met overige schakelstudenten vaker vrouw, hebben vaker een vwo-achtergrond, minder vaak een havo-achtergrond en zijn vaker afkomstig uit het buitenland. Kijken we naar het studiesucces van schakelstudenten in de master dan kunnen we concluderen dat, zeker van de laatste drie instroomcohorten, het aandeel schakelstudenten dat een masterdiploma heeft behaald, nauwelijks of niet verschilt van de reguliere masterstudenten.

Motivatie schakelstudenten

Voor wo-bachelorstudenten is het doorstromen naar een master normaal. Negen van de tien wo-studenten en drie van de tien hbo-bachelorstudenten die door middel van een enquête zijn bevraagd, zijn van plan door te stromen naar een wo-master. Een derde van hbo-bachelorstudenten twijfelt nog. De belangrijkste reden om voor een master te kiezen is het verhogen van de kansen op de arbeidsmarkt (80%), inhoudelijke interesse (84%), het feit dat de betreffende master goed aansluit bij de bachelor (62%) en een hoger salaris (52%). Voor wo-studenten zijn dezelfde motieven van belang, maar is daarnaast een master een vanzelfsprekende route (58%). Voor schakelstudenten spelen dus met name inhoudelijke interesse en de kansen op de arbeidsmarkt een rol.

Aanbevelingen en best practices

• Meer aandacht voor de rechtspositie van schakelstudenten
• Meer aandacht voor continuïteit
• Studiesucces van schakelstudenten transparanter.
• Pas administraties aan.

Aandachtspunt is de definitie en registratie van schakelstudenten en schakelprogramma’s. Er bestaat op dit moment geen landelijke administratie van schakelstudenten (in het inschrijvingsregister), noch van schakelprogramma’s (in het opleidingenregister). De in dit onderzoek gepresenteerde aantallen zijn (extern gevalideerde) schattingen van het reële aantal.
Indien vanuit overheid en instellingen inzicht in de omvang van schakelstudenten en schakeltrajecten wenselijk is, wordt aanbevolen om zowel schakelprogramma’s als schakelstudenten eenduidig en centraal te definiëren en te registreren. Dit geeft een betere inzage in stromen, mogelijkheden en kosten dan momenteel het geval is.

• Verbeter transparantie en informatie.