Holocaustonderwijs en antisemitisme in het voortgezet onderwijs
Introductie
Tien jaar geleden heeft ResearchNed een onderzoek uitgevoerd onder geschiedenisdocenten in het voortgezet onderwijs, over het onderwijs over de Tweede Wereldoorlog. De docenten spraken zich uit over het maatschappelijke en educatieve belang van de Tweede Wereldoorlog, en of dit thema in de afgelopen decennia een andere betekenis heeft gekregen. De resultaten van dat onderzoek hebben gediend als bron voor het Elsevier artikel ‘WO 2.0’ (Elsevier, 1 mei 2010).
Het CIDI heeft ResearchNed gevraagd dit onderzoek deels te herhalen, om weer aan te sluiten bij de actualiteit. Specifiek kijken we naar eventuele moeilijkheden die zich voordoen bij het geven van dit onderwijs zoals verstoringen tijdens lessen. Hoofdvragen zijn: Hoe denken docenten geschiedenis in het voortgezet onderwijs over de interesse en kennis van leerlingen over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust? Ondervinden docenten problemen bij het lesgeven hierover? Daarnaast wilde het CIDI weten in hoeverre anti-Joodse incidenten zich voordoen tijdens lessen geschiedenis, maatschappijleer, levensbeschouwing en godsdienst, al dan niet tijdens lessen waarin bepaalde onderwerpen worden behandeld. ResearchNed zette een enquête onder de docenten uit om deze vragen te beantwoorden.
Belangrijkste resultaten
Resumerend ziet één derde van de docenten obstakels bij het geven van onderwijs over de Holocaust. Deze docenten noemen met name de beladenheid van het onderwerp, het omgaan met emoties en meningen van leerlingen en de beperkte tijd. Hieronder vallen onder andere het kiezen van de passende toon en het kiezen van de juiste materialen om de boodschap goed over te brengen. Ook emoties en meningen van leerlingen worden door sommige docenten als obstakel gezien, deels door de heftigheid van de gebeurtenissen maar ook deels doordat leerlingen de Holocaust moeilijk kunnen loskoppelen van het Israëlisch-Palestijns conflict. Door enkele docenten wordt benoemd dat dit met name voorkomt bij leerlingen met een islamitische achtergrond; daartegenover staan docenten die juist aangeven geen obstakels te ervaren terwijl zij lesgeven aan leerlingenpopulaties met verschillende (culturele) achtergronden.
Advies voor vervolgonderzoek
In dit onderzoek is aangetoond dat een gedeelte van de docenten zich voorzichtiger opstelt bij het bespreken van de Holocaust. We hebben echter geen inzicht in hóe docenten zich voorzichtiger opstellen. Dit is interessant om in (verdiepende) Holocaustonderwijs en antisemitisme in het voortgezet onderwijs gesprekken met geschiedenisdocenten nader te onderzoeken, waarbij ingezoomd kan worden op beide zaken: zowel afwijzende als heftige (emotionele) reacties van leerlingen. Naast inzicht in hoe docenten hiermee om gaan (en hoe wenselijk dit is) kunnen docenten zo ook van elkaar leren welke factoren helpen bij het bespreken van dit onderwerp, en bij welke leerlingen.
