De vernieuwing vmbo: hoe geven scholen vorm aan de nieuwe profielen, keuzevakken en lob?
Vanaf schooljaar 2016/2017 heeft er een grote vernieuwing plaatsgevonden in beroepsgerichte examenprogramma’s van het vmbo. Alle programma’s zijn teruggebracht tot tien profielen die leerlingen kunnen kiezen en LOB (loopbaanoriëntatie- en begeleiding) is verankerd in die profielen. Daarnaast is er meer ruimte gemaakt voor beroepsgerichte vakken. Het doel was om een aanbod te creëren dat beter aansloot bij de huidige beroeps- en arbeidsmarkt en een onderwijsaanbod dat toekomstbestendig is. In het onderzoek is gekeken naar hoe de scholen deze vernieuwingen hebben ingevoerd en waar ze tegenaan zijn gelopen.
Opzet
De opzet van deze evaluatie was als volgt:
1. In de zomer van 2017 en in het najaar van 2018 zijn enquêtes uitgezet onder vmbo-schoolleiders.
2. In het voorjaar van 2017 en van 2018 zijn enquêtes uitgezet onder beroepsgerichte docenten
(uitgevoerd door SLO).
3. In het voorjaar van 2018 is een enquête gehouden onder leerlingen (uitgevoerd door SLO).
4. In 2017/2018 en in 2018/2019 zijn casestudies uitgevoerd bij vmbo-scholen. – Er zijn personen geïnterviewd die op verschillende niveaus in de school werkzaam zijn; van CvB
leden en schoolleiders, teamleiders, LOB-coördinatoren/decanen tot docenten en leerlingen, dit
om een zo breed mogelijk beeld te krijgen van de veranderingen en de resultaten. – In 2017/18 zijn twintig scholen geselecteerd in tien onderwijsregio’s. Onder hen bevonden zich
zowel pilotscholen als niet-pilotscholen. Daarnaast is rekening gehouden met de profielen die
scholen aanbieden, is getracht alle profielen bij het onderzoek te betrekken. – In de winter van 2018/2019 zijn zeventien scholen bezocht. Zes scholen uit 2017 zijn bezocht, alsook elf nieuwe scholen.
5. In 2017 en 2018 zijn ook door SLO casestudies uitgevoerd. De selectie van te benaderen scholen is onderling afgestemd.
Belangrijkste bevindingen
Het bleek dat de vernieuwingen veel van docenten hebben gevraagd; zij ervoeren het als ingrijpender dan ze hadden verwacht. Daarnaast heeft LOB steeds meer aandacht binnen het onderwijs, maar is het nog niet op elke school de rode draad die dóór het onderwijs loopt en niet ernaast staat.
De nieuwe structuren en profielen vroegen meer toelichting voor leerlingen, hun ouders en basisscholen die hun leerlingen willen helpen bij de keuze voor een vmboschool. Toch zijn er vooral positieve ontwikkelingen. Zo zorgden de keuzevakken voor meer dynamiek en gaven ze de leerlingen meer vrijheid om hun profiel beter op zichzelf af te stemmen. De keuzevakken zijn een verrijking voor het curriculum, maar zijn organisatorisch soms nog lastig in te passen in o.a. roosters. Het is nog niet bekend of de nieuwe mogelijkheden ook effect hebben op het vervolgonderwijs of beroepsmogelijkheden.
De scholen zijn vooral intern gericht geweest en nu ze de profielen en organisatie beter op orde hebben, richten ze hun blik naar buiten. Dit biedt scholen de gelegenheid om duidelijk te maken welk aanbod ze hebben en hoe dat aansluit op andere scholen en vervolgopleidingen in de regio. Scholen zoeken meer en meer contact met andere vmbo-scholen, mbo-instellingen en bedrijfsleven om samen te werken. Ook gaven ze aan dat ze elkaar hopen te helpen en te inspireren.
Aanbevelingen
Focus op de docenten. Geef hen de ruimte om vernieuwingen te blijven maken en dat ze zich gesteund voelen. Geef scholen daarnaast de tijd om zaken te ontwikkelen en te laten wennen aan vernieuwingen. (meer) aandacht voor LOB. Er is op het gebied van LOB al veel verbeterd, maar blijvende aandacht is nodig. Kennisdeling tussen scholen om elkaar te inspireren en verder te helpen. Zeker nu veel scholen intern zaken op orde hebben, is daar meer ruimte voor.
Op de website van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs is meer te lezen over de vernieuwing van het vmbo.
