Peiling ondersteuningsbehoeften docenten bij lesgeven over de Holocaust
In opdracht van het Ministerie van OCW hebben ResearchNed en KBA Nijmegen in de periode november 2024 tot en met april 2025 een onderzoek uitgevoerd naar Holocausteducatie in het voortgezet (speciaal) onderwijs en het nieuwkomersonderwijs. Hierbij is gekeken naar de invulling hiervan door docenten, en naar bevorderende en belemmerende factoren die zij ervaren. De directe aanleiding hiervoor was het Nationaal Plan Versterking Holocausteducatie, waarbij de betrokken partijen aangaven aan meer inzicht te willen in de behoeften van docenten ten aanzien van Holocausteducatie.
Holocaust en Tweede Wereldoorlog
Docenten in het v(s)o behandelen de Holocaust met name binnen het thema Tweede Wereldoorlog, maar het onderwerp komt ook aan bod bij het bespreken van actualiteiten. De lesmethoden worden gezien als een goede basis, waarbij docenten met behulp van aanvullende materialen (films & documentaires, maar ook bezoek van musea, herinneringscentra en het inzetten van gastlessen) beter kunnen aansluiten op de belevingswereld van hun leerlingen. Aanvullende activiteiten en bezoeken zijn niet voor alle docenten even haalbaar vanwege gebrek aan ruimte in het curriculum, tijd van de leerling en de docent en kennis over geschikte sprekers. In het vso zijn er extra praktische bezwaren vanwege de behoeften van leerlingen.
De meerderheid van de docenten ondervindt geen problemen bij hun lessen over de Holocaust. Een deel van de docenten geeft wel aan dat ze te maken krijgen met heftige discussies, het voorkomen van misinformatie en/of holocaust-ontkenning, -bagatellisering of -verdraaiing tijdens hun lessen. De meeste docenten weten echter hoe hiermee om te gaan. Een substantieel deel van de docenten geeft aan dat de voorkennis van leerlingen over de Holocaust vaak onvoldoende is.
Geen verdere professionalisering, wel meer tijd
Terugkijkend met de kennis van nu, zien sommige docenten dat hun vooropleiding onvoldoende aandacht besteedde aan kennis en vaardigheden over het omgaan met heftige discussies, polarisatie en het Joodse leven. Tegelijkertijd is er het besef dat dat veel vaardigheden en kennis ook (verder) ontwikkeld moeten worden gedurende de loopbaan, en er uiteraard kennis over vele andere onderwerpen (ook) nodig is. Een meerderheid van de docenten heeft geen behoefte aan verdere professionalisering om zo beter les te kunnen geven over de Holocaust. Belemmerend in school zijn de beperkte tijd voor en de grote hoeveelheid onderwerpen die er in de vakken geschiedenis en maatschappijleer behandeld moeten worden en gebrek aan facilitering bij het organiseren van excursies. Volgens veel docenten is verankering in het schoolbeleid niet nodig, maar draagt aandacht voor het tegengaan van discriminatie en antisemitisme door schoolleiding wel bij aan een positieve sfeer op school. Dit maakt het makkelijker om les te geven over de Holocaust.
In het nieuwkomersonderwijs ligt de nadruk op taal en rekenen. De Holocaust komt met name in de tweede fase wel aan bod bij thema’s zoals de Tweede Wereldoorlog of bij lessen over discriminatie, burgerschap, democratie of nationale feestdagen. Cultuursensitief en traumasensitief werken zijn belangrijke vaardigheden die docenten moeten bezitten. Daarnaast is er behoefte aan geschikt lesmateriaal dat aansluit op de belevingswereld van de leerlingen.
